หลังโควิด เจ้าของอาคารหลายแห่งเริ่มถามถึง "ยูวีสำหรับระบบปรับอากาศ" หรือหลอด UV-C ฆ่าเชื้อในแอร์ ทั้งสำนักงาน คลินิก โรงเรียน และร้านอาหาร ในหาดใหญ่ซึ่งร้อนชื้นทั้งปี คอยล์เย็นและถาดน้ำทิ้งของแอร์เปียกตลอดเวลา จึงเป็นที่สะสมเมือกเชื้อรา (biofilm) ได้ง่าย
UV-C ช่วยเรื่องนี้ได้จริงถ้าติดถูกจุด แต่ไม่ใช่ทางลัดแทนการล้างแอร์หรือแผ่นกรอง บทความนี้สรุปหลักการ ข้อจำกัด และเรื่องความปลอดภัยที่ต้องรู้ก่อนตัดสินใจ
UV-C คืออะไร ทำงานอย่างไรในระบบแอร์
UV-C คือรังสีอัลตราไวโอเลตช่วงคลื่นสั้น หลอดฆ่าเชื้อทั่วไปให้แสงที่ราว 254 นาโนเมตร ซึ่งทำลายสารพันธุกรรมของแบคทีเรีย รา และไวรัสจนแบ่งตัวไม่ได้ เทคโนโลยีนี้เรียกรวมว่า UVGI (Ultraviolet Germicidal Irradiation)
การใช้ UV-C กับระบบปรับอากาศอาคารมี 3 แบบหลัก
| แบบ | ติดตรงไหน | ได้ผลกับอะไร |
|---|---|---|
| ฉายคอยล์ (Coil irradiation) | ด้านหลังคอยล์เย็นใน AHU หรือ FCU เปิดตลอดเวลา | ลดเมือกเชื้อราบนครีบคอยล์และถาดน้ำทิ้ง คอยล์สะอาดนานขึ้น |
| ฆ่าเชื้อในกระแสลม (Air stream) | ในท่อลมหรือห้องเครื่อง | ลดเชื้อในอากาศที่วิ่งผ่าน แต่ลมวิ่งเร็ว เวลาโดนแสงสั้น ต้องใช้หลอดหลายดวงจึงได้ผล |
| UV ห้องบน (Upper-room) | ผนังสูงเหนือศีรษะ มีบังแสง | ใช้ในห้องที่คนอยู่หนาแน่น เช่น คลินิก ห้องรอ |
แบบฉายคอยล์คุ้มค่าที่สุดสำหรับอาคารทั่วไป เพราะแสงส่องจุดเดิมตลอด 24 ชั่วโมง คอยล์จึงไม่อุดตันเร็ว ลมผ่านได้ดี และแอร์ไม่ต้องทำงานหนักขึ้นจากคอยล์สกปรก
UV-C ช่วยอะไรได้ และทำอะไรไม่ได้
ช่วยได้
- ลดเมือกและเชื้อราบนคอยล์เย็นและถาดน้ำทิ้ง ซึ่งเป็นต้นเหตุกลิ่นอับ
- ทำให้คอยล์สะอาดนานขึ้น ประสิทธิภาพการทำความเย็นไม่ตกเร็ว
- ลดปริมาณเชื้อในอากาศได้บางส่วน ถ้าออกแบบจำนวนหลอดและตำแหน่งถูกต้อง
ทำไม่ได้
- ไม่กรองฝุ่น PM2.5 หรือฝุ่นละออง ยังต้องใช้แผ่นกรองเหมือนเดิม
- ไม่ฆ่าเชื้อที่อยู่ในเงาหรือใต้คราบฝุ่นหนา ถ้าคอยล์สกปรกมากต้องล้างก่อน
- ไม่ได้แทนการระบายอากาศ ห้องที่คนเยอะยังต้องมีอากาศสดเข้า
- แสงจะอ่อนลงเมื่อหลอดเก่าหรือสกปรก แม้หลอดยังติดอยู่ก็ตาม
ความปลอดภัย: เรื่องที่ห้ามมองข้าม
- อันตรายต่อตาและผิวหนัง UV-C ทำให้ตาอักเสบและผิวไหม้ได้ ต้องติดสวิตช์ตัดไฟอัตโนมัติ (interlock) ที่ฝาเปิดตรวจ ให้หลอดดับทันทีเมื่อเปิดเครื่อง และติดป้ายเตือนชัดเจน
- โอโซน หลอดบางชนิดปล่อยแสงช่วง 185 นาโนเมตรซึ่งสร้างโอโซนที่ระคายเคืองทางเดินหายใจ ควรเลือกหลอดชนิดไม่ก่อโอโซน (ozone-free)
- วัสดุเสื่อม UV-C ทำให้พลาสติก ฉนวน และสายไฟบางชนิดกรอบเปราะ ต้องเลือกตำแหน่งและบังแสงให้เหมาะ
- หลอดแตก หลอดฆ่าเชื้อส่วนใหญ่มีปรอท ถ้าแตกต้องเก็บกวาดอย่างระวังและทิ้งแบบขยะอันตราย
เหมาะกับอาคารแบบไหน
- อาคารที่ใช้ AHU หรือ FCU และเปิดแอร์วันละหลายชั่วโมง เช่น สำนักงาน โรงแรม ร้านค้า
- คลินิก ห้องรอ โรงเรียน และพื้นที่ที่คนอยู่รวมกันหนาแน่น
- อาคารที่มีปัญหากลิ่นอับหรือคอยล์ตันบ่อยในอากาศชื้นแบบภาคใต้
แอร์บ้านที่มีระบบฆ่าเชื้อในตัว
แอร์ติดผนังในบ้านไม่ควรดัดแปลงใส่หลอด UV เอง เพราะพื้นที่ในเครื่องแคบ เสี่ยงทั้งไฟฟ้าและวัสดุเสื่อม ทางที่ปลอดภัยกว่าคือเลือกรุ่นที่ผู้ผลิตใส่ระบบฆ่าเชื้อมาจากโรงงาน ตัวอย่างรุ่นที่มีจำหน่ายที่ร้าน JSNT
| รุ่น | ระบบฆ่าเชื้อ (ตามข้อมูลผู้ผลิต) | ฟีเจอร์อื่นที่ช่วยเรื่องความสะอาด |
|---|---|---|
| Haier ติดผนัง อินเวอร์เตอร์ รุ่น VRWA | หลอด UV-C ฆ่าเชื้อในตัวเครื่อง | ระบบล้างตัวเองอัตโนมัติ (Self Cleaning) และแผ่นกรอง PM2.5 |
| Daikin ติดผนัง อินเวอร์เตอร์ รุ่น FTKZ | เทคโนโลยี Streamer ร่วมกับ Active Plasma Ion (ไม่ใช่หลอด UV) | ระบบล้างคอยล์ตัวเอง Self-Hygiene Booster และโหมดกันรา |
ทั้งสองแบบช่วยลดเชื้อราและกลิ่นอับในเครื่องได้ แต่ยังต้องล้างแอร์และทำความสะอาดแผ่นกรองตามรอบเหมือนแอร์ทั่วไป ถ้าสนใจภาพรวมเรื่องอากาศในบ้าน อ่านต่อได้ที่ HVAC คืออะไร
ก่อนตัดสินใจติด ควรเช็คอะไร
- ล้างคอยล์และถาดน้ำทิ้งให้สะอาดก่อน UV-C ช่วยรักษาความสะอาด แต่ไม่ได้ล้างคราบเก่าให้
- ตรวจขนาดคอยล์และพื้นที่ติดตั้ง เพื่อกำหนดจำนวนและตำแหน่งหลอดให้แสงส่องได้ทั่ว
- เลือกอุปกรณ์ที่มีข้อมูลทดสอบ เช่น ผลทดสอบตามมาตรฐาน ASHRAE 185.1 (ฆ่าเชื้อในกระแสลม) หรือ ASHRAE 185.2 (ฆ่าเชื้อบนพื้นผิวคอยล์)
- วางรอบเปลี่ยนหลอด หลอดส่วนใหญ่ควรเปลี่ยนราวปีละครั้งตามที่ผู้ผลิตกำหนด และเช็ดหลอดทุกรอบล้างแอร์
- ให้ช่างไฟฟ้าที่มีหนังสือรับรองต่อวงจร พร้อม interlock และอุปกรณ์ป้องกันที่ถูกต้อง
มาตรฐานและกฎหมายที่เกี่ยวข้อง
- ช่างต้องมีหนังสือรับรองความรู้ความสามารถ งานช่างเครื่องปรับอากาศและงานช่างไฟฟ้าภายในอาคารเป็นสาขาอาชีพที่กรมพัฒนาฝีมือแรงงาน (กพร.) กำหนดให้ผู้ทำงานต้องผ่านการรับรองตาม พ.ร.บ.ส่งเสริมการพัฒนาฝีมือแรงงาน
- งานไฟฟ้าของหลอด UV และ interlock ต้องเป็นไปตามมาตรฐานการติดตั้งทางไฟฟ้าสำหรับประเทศไทยของ วสท. ทั้งการต่อลงดินและอุปกรณ์ป้องกัน
- การออกแบบระบบปรับอากาศและระบายอากาศของอาคาร ใช้มาตรฐานระบบปรับอากาศและระบายอากาศของ วสท. เป็นแนวทาง อาคารขนาดใหญ่ควรให้วิศวกรเครื่องกลเป็นผู้ออกแบบและรับรอง
- ขยะหลอด UV หลอดที่มีปรอทเป็นขยะอันตรายจากชุมชน ต้องแยกทิ้งตามจุดรับของท้องถิ่น ไม่ทิ้งรวมกับขยะทั่วไป
JSNT ช่วยอะไรได้บ้าง
JSNT Engineering ที่หาดใหญ่ ขายแอร์ อะไหล่ และเครื่องมือช่างแอร์ พร้อมทีมช่างติดตั้ง ล้าง และซ่อมแอร์ทั่วจังหวัดสงขลา สำหรับอาคารที่สนใจ UV-C เราช่วยล้างคอยล์และถาดน้ำทิ้ง ตรวจสภาพเครื่องก่อนติดตั้ง และให้คำแนะนำเรื่องตำแหน่งและความปลอดภัย ส่วนบ้านและห้องขนาดเล็ก ที่ร้านมีแอร์ติดผนังที่มีระบบฆ่าเชื้อในตัวจำหน่าย ได้แก่ Haier รุ่น VRWA (UV-C) และ Daikin รุ่น FTKZ (Streamer) พร้อมทีมช่างติดตั้งทั่วจังหวัดสงขลา แจ้งขนาดห้องทาง LINE หรือโทร 094-440-5879 ทีมงานช่วยเลือก BTU ที่พอดีให้
คำถามที่พบบ่อย
หลอด UV-C ในแอร์ฆ่าเชื้อในห้องได้หมดไหม?
ไม่หมด UV-C ฆ่าเชื้อได้ดีเฉพาะจุดที่แสงส่องถึงนานพอ เช่น คอยล์และถาดน้ำทิ้ง เชื้อในอากาศจะลดลงบางส่วนตามการออกแบบ ยังต้องใช้แผ่นกรองและการระบายอากาศร่วมด้วย
ติด UV-C แล้วยังต้องล้างแอร์ไหม?
ยังต้องล้าง แต่คอยล์จะสกปรกช้าลง แผ่นกรองยังต้องดูแลตามรอบ และควรเช็ดหลอดทุกครั้งที่ล้างแอร์
UV-C อันตรายต่อคนในห้องไหม?
ถ้าติดในตัวเครื่อง AHU หรือ FCU ที่ปิดมิดชิดและมี interlock แสงจะไม่ออกมาถึงคน อันตรายเกิดเมื่อเปิดฝาเครื่องขณะหลอดยังติด หรือใช้หลอดชนิดที่ก่อโอโซน
หลอด UV-C ต้องเปลี่ยนบ่อยแค่ไหน?
โดยทั่วไปราวปีละครั้ง เพราะความเข้มแสงลดลงตามอายุแม้หลอดยังติดอยู่ ให้ยึดอายุตามที่ผู้ผลิตกำหนด
ใส่หลอด UV-C ในแอร์บ้านเองได้ไหม?
ไม่แนะนำ แอร์ติดผนังมีพื้นที่แคบ แสงอาจทำให้พลาสติกและสายไฟเสื่อม ถ้าต้องการระบบฆ่าเชื้อ ควรเลือกรุ่นที่ผู้ผลิตใส่มาจากโรงงาน เช่น Haier รุ่น VRWA ที่มี UV-C ในตัว
JSNT มีแอร์ที่มี UV ฆ่าเชื้อขายไหม?
มี ที่ร้าน JSNT หาดใหญ่มีแอร์ติดผนัง Haier อินเวอร์เตอร์ รุ่น VRWA ที่มีหลอด UV-C ฆ่าเชื้อในตัว และ Daikin รุ่น FTKZ ที่ใช้เทคโนโลยี Streamer พร้อมบริการติดตั้งทั่วจังหวัดสงขลา
JSNT ให้บริการพื้นที่ไหน?
ทีมช่าง JSNT ติดตั้ง ล้าง และซ่อมแอร์ทั่วจังหวัดสงขลา และจัดส่งเครื่อง อะไหล่ และเครื่องมือช่างถึง 9 จังหวัดภาคใต้